LiS en Summa schalen het precisievakmanschap op naar Brainport

"Als we zien dat de instroom is gegroeid én we voor het bedrijfsleven de juiste vakmensen afleveren, dán hebben we onze missie volbracht.”

Nederland heeft een schreeuwend tekort aan vakmensen die op de nanometer nauwkeurig kunnen maken, meten en assembleren. Om te voorkomen dat innovaties stranden op de tekentafel, slaan Leidse Instrumentmakers School (LiS) en Summa in Eindhoven de handen ineen.

"Als we zien dat de instroom is gegroeid én we voor het bedrijfsleven de juiste vakmensen afleveren, dán hebben we onze missie volbracht.”

Nederland heeft een schreeuwend tekort aan vakmensen die op de nanometer nauwkeurig kunnen maken, meten en assembleren. Om te voorkomen dat innovaties stranden op de tekentafel, slaan Leidse Instrumentmakers School (LiS) en Summa in Eindhoven de handen ineen. Vanaf het komende studiejaar krijgt Brainport Eindhoven onder de vlag van Summa een volwaardige instrumentmakersopleiding, met de beproefde Leidse standaard als kwaliteitsstempel. Patricia van der Linden (Summa) en Thijs Pernot (LiS) praten ons bij over regionale slagkracht, industriële urgentie en de jacht op nieuw talent: “Het is pas geslaagd als we éxtra studenten opleiden.”

Wie denkt aan de Nederlandse technologische koppositie, denkt al snel aan miljardeninvesteringen, patenten en geavanceerde machines van wereldspelers als ASML. Maar die machines draaien niet op ideeën en ontwerpen alleen. Ze draaien op extreme precisie: onderdelen met minimale toleranties, foutloze assemblages en fijnmechanica die het uiterste van materiaal en machine vergt. Juist daar wringt de schoen. Waar de hightech- en semiconsector in een stroomversnelling zit, staat de instroom in het technisch beroepsonderwijs landelijk onder druk. Zoals ook het rapport Wennink onomwonden vaststelde: het realiseren van technologische soevereiniteit en productiviteitsgroei begint bij het vinden en vormen van het juiste talent.

Om die dreigende kloof structureel te dichten, wordt binnen het Nationaal Versterkingsplan van Microchip-talent fors geïnvesteerd in het opleiden van extra technisch talent. Een van de onderdelen daarvan is de landelijke opschaling van precisievakmanschap. In Brainport werken Summa en de Leidse Instrumentmakers School (LiS) daarvoor samen. De historische kennisdrager van dit uitzonderlijke vak - de Leidse Instrumentmakers School (LiS), opgericht in 1901 - kiest er bewust voor om daarvoor niet louter op haar eigen campus te blijven. In plaats van verspreid over het land eigen dependances te openen, zoekt de vakschool nadrukkelijk de samenwerking op met toonaangevende regionale mbo-instellingen binnen de hightech-ecosystemen. In Brainport Eindhoven is dat Summa.

Geen concurrentie, maar nabijheid

Waar de twee instellingen elkaar in het verleden wellicht vanaf een afstand bekeken, is de relatie in een stroomversnelling geraakt, zegt Thijs Pernot, programmaleider Samenwerking Industrie en Onderwijs bij LiS. “Voor ons was het in eerste instantie aftasten: gaan we dit wel of niet in deze regio doen? Maar al snel bleek de samenwerking met Summa juist bijzonder constructief om de gezamenlijke doelstellingen te bereiken. We kunnen ontzettend snel schakelen, zowel op wervingsevenementen als in de inhoudelijke industriesessies.”

© Summa

Patricia van der Linden, directeur Techniek en Technologie bij Summa, zag het Leidse telefoontje destijds als een schot in de roos. “Een gigantisch deel van de huidige en toekomstige vraag op de arbeidsmarkt concentreert zich in de Brainportregio. Verspanen en precisietechniek vormen daarin een belangrijke pijler. Toen LiS ons benaderde met het voorstel om hun expertise met ons te delen en samen een opleiding bij Summa neer te zetten, zagen we dat als een kans om het huidige aanbod van Summa, waaronder verspanen, uit te breiden met de instrumentmakersopleiding.”

Het beste van twee werelden

Concreet betekent de krachtenbundeling dat Summa komend studiejaar (september 2027) start met een volwaardige 3- en 4-jarige opleiding tot Research Instrumentmaker (RI), toegankelijk voor vmbo’ers en havisten. De opleiding wordt formeel ingebed in de onderwijsstructuur van Summa en daarbinnen blijft het DNA van LiS duidelijk aanwezig.

“Summa is verantwoordelijk voor de onderwijskwaliteit en de studenten schrijven zich bij ons in,  het programma wordt ‘powered by LiS’,” vat Van der Linden de taakverdeling samen. “Wij hebben al een stevig fundament met onze verspanings- en engineeringopleidingen. Research-instrumentmakers leren ook verspanen, maar dan op een microniveau dat nóg preciezer en specialistischer is. Door de specialistische knowhow van de LiS te verweven met de sterke onderwijskundige structuur van Summa, verrijken we ons portfolio.”

Pernot benadrukt dat LiS haar honderdjarige kwaliteitsstandaard zorgvuldig bewaakt. “We hebben een aantal duidelijke vakinhoudelijke mijlpalen die onze opleiding sterk maken,” legt hij uit. “Die gaan we integreren met de kwaliteiten van Summa, waardoor er een goede instrumentmakersopleiding in Eindhoven ontstaat.”

Co-creatie met de hightech-keten

De nieuwe opleiding staat niet op zichzelf. Zowel Summa als LiS opereren in nauwe samenspraak met de hightech-maakindustrie. De regio Eindhoven kenmerkt zich door een intensief toeleveranciersnetwerk rondom ASML en partijen als VDL. Om te borgen dat studenten precies die competenties leren waar de markt om schreeuwt, worden zogeheten ‘industriesessies’ georganiseerd.

“Op 15 september brachten we in Den Bosch vanuit Brainport Academy onderwijs en industrie bijeen voor de profielen CNC Operator en Assembly Technician,” legt Pernot uit. “Vanuit een grondige vraagarticulatie kijken we wat het bedrijfsleven nú en op termijn nodig heeft. Dat vertalen we direct naar concrete leeruitkomsten. De eerste ruwe concepten daarvan zijn inmiddels gedeeld. Zo bouwen we aan modules die bruikbaar zijn voor reguliere mbo-trajecten (BOL en BBL) én voor Leven Lang Ontwikkelen (LLO) en omscholing.”

Die integrale benadering slaat aan bij werkgevers. Bedrijven zitten immers te springen om direct inzetbare vakmensen. “Voor die bedrijven is het vooral belangrijk dat we voldoende vakmensen opleiden die in de sector aan de slag gaan,” zegt Van der Linden nuchter. “Als werknemers zich daarnaast willen doorontwikkelen, werkt modulair bijscholen of deeltijdonderwijs vaak veel effectiever dan hen direct voltijds te laten doorstuderen aan het hbo. Al verkennen we parallel daaraan met partners als Fontys ook doorlopende leerlijnen voor studenten die wél de ambitie hebben om door te stromen.”

Regionale inbedding in een landelijk web

Het initiatief in Eindhoven is onderdeel van een bredere, landelijke strategie binnen de Beethoven-middelen en aanpalende onderwijsconvenanten. LiS heeft vergelijkbare samenwerkingsverbanden met ROC van Twente en Firda in Drachten.

© LiS

Tegelijkertijd benadrukt Van der Linden dat Summa in Brainport niet op een eiland opereert. De onderwijsinstelling werkt nauw samen in een regionaal mbo-consortium met Koning Willem I College, Curio, Yonder, Gilde Opleidingen, SintLucas en Yuverta. En binnen Brainport wordt samengewerkt met Ter AA, Fontys en TU/e. We hebben met mbo-partners in Brabant een convenant gesloten om deze enorme opgave gezamenlijk aan te pakken. Ieder mbo heeft zijn eigen profiel en kwaliteiten; we beconcurreren elkaar niet, maar versterken elkaar. Dat Summa de trekker is voor deze instrumentmakersopleiding, is logisch gezien onze schaalgrootte, onze locatie op Brainport Industries Campus (BIC) en de fysieke nabijheid van ASML en haar ecosysteem.”

De ultieme graadmeter: netto meer talent

Wanneer is het project geslaagd? Dat de leslokalen, werkplaatsen en curricula volgend schooljaar gereedstaan, is voor beide leidinggevenden een vanzelfsprekendheid. “Dat gaat lukken, daar hebben we onderwijskundig voldoende ervaring voor in huis,” stelt Van der Linden beslist.

De echte lakmoesproef ligt volgens haar op de instroomcijfers: “Dit initiatief is geslaagd als we méér studenten opleiden. We moeten voorkomen dat we alleen maar vissen in dezelfde vijver en studenten afromen van bestaande techniekopleidingen. We willen een nieuwe doelgroep warm maken voor dit ambacht: jongeren die houden van uiterste precisie, materiaalkennis en technologische hoogstandjes, maar die het vak van instrumentmaker tot nu toe niet op hun netvlies hadden. Als we over vier of vijf jaar zien dat de totale instroom is gegroeid én het bedrijfsleven bevestigt dat wij de juiste vakmensen afleveren, dán hebben we onze missie volbracht.”